Đường hô hấp dưới là gì
Vị trí của Đường hô hấp dưới
Ở người, đường hô hấp là bộ phận giải phẫu hệ hô hấp liên quan đến quá trình hô hấp. Đường hô hấp bắt đầu từ mũi hoặc miệng đến phế nang trong phổi. Đường hô hấp được chia thành đường hô hấp trên và đường hô hấp dưới. Trong đó, đường hô hấp dưới gồm khí quản, cây phế quản và phế nang.
Đường hô hấp dưới được chia thành các thế hệ (các mức hoặc các đoạn). Thế hệ số 0 của đường hô hấp dưới là khí quản, sau đó hai phế quản chính trái và phải được xếp là thế hệ thứ nhất, tiếp theo ở mỗi một bên của phổi cứ mỗi lần phế quản và các tiểu phế quản phân chia là một thế hệ. Có từ 20 đến 30 thế hệ trước khi đến phế nang.
Chức năng chính của đường hô hấp dưới là thực hiện lọc thông khí và trao đổi khí.
Cấu tạo của Đường hô hấp dưới
Đường hô hấp dưới gồm các bộ phận sau đây:
Khí quản
Là ống dẫn khí dài khoảng 15cm ở người trưởng thành. có thể co giãn 50% chiều dài của nó. Đường kính trung bình của khí quản thay đổi theo độ tuổi, dài khoảng 1,6 cm ở người trưởng thành. Khí quản có từ 12 đến 16 vòng sụn hình chữ C, liên kết với nhau bởi dây chằng vòng, đóng kín phía sau bởi cơ trơn. Di động dễ dàng và có 2 phần là phần cổ và phần ngực. Phần cổ nối tiếp từ dưới thanh quản. Đoạn cuối nó phân chia làm 2 đoạn nối với hai phế quản chính trái và phế quản chính phải ở phần ngực.
Chức năng của khí quản là dẫn không khí ra vào, làm ấm, làm ẩm và làm sạch không khí giống như đường hô hấp trên, và tăng trao đổi khí ở phổi.
Viêm khí quản là bệnh thường gặp, có thể do vi khuẩn hay virus gây ra hoặc bị kích thích từ hạt bụi siêu nhỏ, khí độc. Người làm trong môi trường không khí độc hại, nhiều bụi bẩn thường dễ mắc phải
Thường khởi đầu bằng những triệu chứng của cảm như ho, sổ mũi, sốt nhẹ,… sau 1 – 3 ngày bắt đầu có triệu chứng như là khàn giọng, khó thở, thở rít… nhất là lúc thời tiết trở lạnh và về đêm.
Phế quảnĐược chia thành phế quản chính phải và phế quản chính trái, bắt đầu từ nơi phân chia của khí quản tới rốn phổi. Hai phế quản tạo với nhau một góc 70 độ. Phế quản chính trái thường nhỏ hơn (11mm) , dài hơn (5mm) và dốc hơn phế quản chính phải, nên dị vật thường lọt vào phổi phải.
Phế quản có hình cành cây có nhiệm vụ đưa không khí lưu thông từ ngoài vào phế nang vào ngược lại.
Sự phân chia của cây phế quản: khí quản – phế quản chính – phế quản thùy – phế quản phân thùy – tiểu phế quản – tiểu phế quản tận cùng.
Các bệnh thường mắc phải như:
- Viêm phế quản là tình trạng viêm lớp niêm mạc các ống phế quản, thường do hút thuốc lá
- Bệnh hen suyễn là bệnh do đường hô hấp bất ngờ bị thu hẹp do tác nhân như dị ứng, tập thể thao, không khí lạnh,… tạo nên những cơn rít, thở nhanh, ngực co ép và ho.
Phổi – phế nangPhổi là cơ quan chính của hệ hô hấp nằm trong lồng ngực, hình nón gồm 1 đỉnh nhô lên khỏi xương sườn 1 đến 3 cm. 1 đáy nằm sát trên cơ hoành, ngăn giữa phổi và các bộ phận trong ổ bụng như gan, dạ dày, lá lách…, 2 mặt (sườn, trung thất), 2 bờ (trước, dưới) được bao bọc bởi xương sườn xung quanh.
Gồm có phổi phải và phổi trái được cấu tạo bởi các thùy, đơn vị cấu tạo cuối cùng của phổi là các phế nang. Thông thường phổi phải to hơn phổi trái.
Chức năng là trao đổi khí, đem O2 từ không khí vào tĩnh mạch phổi, và CO2 từ động mạch phổi ra ngoài. Trung bình phổi chứa được 6 lít không khí, nhưng chỉ một phần nhỏ được sử dụng thở bình thường. Phổi cũng là nơi lưu trữ máu và lọc một số độc tố trong máu.
Các bệnh về phổi rất phổ biến như:
- Viêm phổi là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ nhỏ. Triệu chứng rất giống với cảm lạnh và cúm như sốt, ho, khó thở…
- Lao phổi là bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất, nguyên nhân chính là do người bệnh có lối sống không hợp lý, tạo điều kiện cho trực khuẩn lao gây bệnh ở phổi. Thông thường không có triệu chứng rõ ràng, điển hình ở người mắc bệnh là ho đờm lẫn máu, kèm mệt mỏi, chán ăn, đau ngực khó thở… Tỉ lệ kháng thuốc của vi khuẩn lao hiện nay rất cao, nên cần tiêm phòng lao cho trẻ em.
Phế nang là đơn vị cấu tạo cuối cùng của phổi, được các mao mạch phổi bao bọc như một mạng lưới có chức năng thực hiện quá trình trao đổi khí. Mỗi phế nang như một cái túi nhỏ rất mỏng manh, nhận không khí từ nhánh tận cùng của cây phế quản là các ống phế nang. Từ ống phế nang có các túi phế nang và đến các phế nang.
Ở người có khoảng 300 triệu phế nang và có diện tích tiếp xúc giữa phế nang và mạch máu là khoảng 70-120 mét vuông tùy theo thì hô hấp là thở ra hay hít vào.
Giãn phế nang là hậu quả của nhiều bệnh gây ra viêm phế quản mãn tính, hen phế quản lâu năm làm căng giãn thường xuyên phế nang, cuối cùng phá hủy và giãn không hồi phục các phế nang. Việc điều trị chủ yêu là lưu thông đường thở, cho bệnh nhân thở oxy. Việc phòng tránh tốt nhất điều trị tích cực các bệnh gây giãn phế nang, không hút thuốc, chống ô nhiễm không khí,…
Bệnh thường gặp ở đường hô hấp dưới xuất hiện khi các bộ phận ở đường hô hấp dưới bị viêm nhiễm, tổn thương. Người già và trẻ em là đối tượng dễ mắc phải vì sức đề kháng yếu thường bị tác động bởi môi trường bên ngoài.
Để phòng ngừa các bệnh đường hô hấp dưới cần:
- Rửa tay bằng xà phòng thường xuyên để diệt trừ vi khuẩn
- Hạn chế tiếp xúc với người mầm bệnh
- Đeo khẩu trang khi ra đường và nơi nhiều khói bụi, khí độc
- Không hút thuốc lá trong nhà và nơi công cộng
- Tiêm vacxin phòng ngừa bệnh đường hô hấp dưới
- Ngoài ra đối với người có sức đề kháng kém hay bị ho, ốm vặt,… cần bổ sung thực phẩm nhằm tăng cường sức đề kháng
Viêm đường hô hấp dưới là gì
Viêm đường hô hấp dưới là hội chứng bao gồm tất cả các bệnh lý liên quan đến đường hô hấp dưới (khí quản, phế quản, tiểu phế quản và phổi) không phải lao. Bệnh có thể nguy hiểm đến tính mạng nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng cách.
Các bệnh chính khi nhắc tới viêm đường hô hấp dưới:
- Viêm phế quản: Niêm mạc phế quản bị kích thích phồng lên, tăng tiết dịch nhầy làm bịt tắc phế quản. Viêm phế quản được chia thành hai loại:
- Viêm phế quản cấp tính: là tình trạng viêm cấp tính niêm mạc phế quản khi tiếp xúc với các tác nhân có hại từ môi trường bên ngoài, thường kéo dài trong vài tuần.
- Viêm phế quản mãn tính: là tình trạng viêm nhiễm tại phế quản kéo dài hoặc tái phát lại nhiều lần, có thể diễn biến nhiều tháng hoặc nhiều năm.
- Viêm phổi: Các tổ chức chính ở phổi, đặc biệt các phế nang (đơn vị giúp phổi trao đổi khí), bị tổn thương nghiêm trọng khiến dưỡng khí không thể đi vào máu.
- Viêm tiểu phế quản: Siêu vi khuẩn gây viêm và khiến chất nhờn tích tụ trong đường hô hấp, khiến người bệnh khó thở. Bệnh thường chỉ xảy ra ở trẻ em dưới 12 tháng tuổi, khi các tiểu phế quản chưa phát triển toàn diện.
Nguyên nhân bệnh Viêm đường hô hấp dưới
Nguyên nhân hàng đầu dẫn tới viêm đường hô hấp dưới là do nhiễm khuẩn. Đặc biệt vào thời điểm giao mùa, khi cơ thể dễ bị tổn thương nhất do những thay đổi để thích nghi với môi trường.
Nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới là gì? Đây là một thuật ngữ y học (có tên tiếng Anh là lower respiratory tract infection-LRTI) thường chủ yếu do vi khuẩn và virus gây ra.
Nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới do vi khuẩn
- Các vi khuẩn điển hình:
- Haemophilus influenzae.
- Streptococcus pneumoniae (phế cầu khuẩn ).
- Moraxella catarrhalis.
Các vi khuẩn không điển hình:
- Mycoplasma pneumoniae.
- Chlamydia pneumoniae.
- Legionella pneumophila.
Nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới do virus
- Các virus á cúm (Parainfluenza Virus ).
- Virus cúm A và B.
- Adenovirus, Rhinovirus.
- Các virus hợp bào hô hấp (respiratory syncytial virus ).
Các loại vi khuẩn và virus này thường tồn tại dưới dạng mầm bệnh ở trẻ vị thành niên và thanh niên, đặc biệt là phế cầu khuẩn. Vi khuẩn này là nguyên nhân thường gặp dẫn tới viêm phổi và viêm phế quản. Ở người trưởng thành và lớn tuổi, các vi khuẩn Gram âm và Legionella là nguyên nhân chính dẫn tới nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới. Đặc biệt những người hút thuốc có tỷ lệ viêm đường hô hấp cao do hệ thống niêm mạc bị tổn thương, tạo điều kiện dễ dàng cho các virus Klebsiella pneumoniae tấn công.
Ngoài lý do là vi khuẩn và virus, viêm đường hô hấp dưới có thể do các nguyên nhân khác gây nên, gồm: các tác nhân lý hoá như không khí lạnh, chất kích ứng ở dạng khí, bụi, hoá chất, khói thuốc lá, khói xe,… Đối với viêm phổi mãn tính: khói thuốc là nguyên nhân hàng đầu.
Triệu chứng bệnh Viêm đường hô hấp dưới
Triệu chứng viêm đường hô hấp dưới thường thể hiện qua:
- Triệu chứng liên quan đến khí quản: khàn giọng, khó nói.
- Triệu chứng liên quan đến phế quản: ho khan, ho kèm theo đờm, nặng tức ngực.
- Triệu chứng liên quan đến tiểu phế quản: khó thở, thở khò khè, thở rít.
- Triệu chứng tổn thương phổi: khó thở, đau ngực khi hít sâu, ho khạc đờm, ho ra máu.
Triệu chứng viêm đường hô hấp dưới cụ thể với từng loại bệnh:
Triệu chứng viêm phế quản cấp tính
Giai đoạn ủ bệnh: Sau khi tiếp xúc với virus, người bệnh sẽ có thời gian từ một đến ba ngày ủ bệnh và không có triệu chứng gì trong thời gian này.
Giai đoạn viêm long đường hô hấp trên: trong giai đoạn này, bệnh nhân có các triệu chứng của viêm đường hô hấp trên như:
- Hắt hơi.
- Sổ mũi.
- Đau họng.
- Sốt nhẹ.
- Mệt mỏi, đau nhức cơ, khớp.
- Giai đoạn viêm phế quản cấp: Bệnh nhân sẽ có các triệu chứng sau:
- Ban đầu là ho khan, sau đó ho kèm theo đờm (đờm có thể có màu trắng, vàng, đục hoặc đôi khi kèm theo máu ).
- Đau rát xương ức khi ho.
Triệu chứng viêm phế quản mãn tính
Triệu chứng thay đổi khác nhau tùy giai đoạn:
- Giai đoạn mới bắt đầu triệu chứng xuất hiện là ho và khạc ra đờm. Ho xảy ra từng đợt, nhiều lần trong năm, đặc biệt khi trời lạnh hoặc thời tiết thay đổi, có thể ho khan hoặc ho kèm đờm có màu trắng và bọt. Khi tình trạng ho kéo dài nhiều ngày, đờm sẽ đặc hơn, có màu vàng và mủ.
- Giai đoạn muộn hơn bệnh nhân sẽ cảm thấy khó thở, nặng nề như bị đè nén trong lồng ngực.
- Ngoài ra còn một số triệu chứng không thường xuyên khác có thể kể đến như sút cân, da dẻ xanh xao, tim đập nhanh.
Triệu chứng viêm phổi
Tuỳ vào tác nhân gây bệnh mà triệu chứng và tiến triển của bệnh có thể thay đổi khác nhau đôi chút.
Viêm phổi do tác nhân vi khuẩn điển hình: bệnh nhân có triệu chứng:
- Rét run.
- Sốt cao trên 39ºC, kèm theo ho khạc đờm và đau tức màng phổi.
- Khó thở.
- Nhịp thở nhanh trên 30 lần/phút.
- Có thể xuất hiện những mụn nước ở môi.
Viêm phổi do tác nhân vi khuẩn không điển hình hoặc virus: Đa phần xảy ra ở trẻ em và người lớn tuổi, với những triệu chứng âm thầm hơn:
- Sốt nhẹ.
- Nhức đầu.
- Ho khan.
- Mệt mỏi.
Đường lây truyền bệnh Viêm đường hô hấp dưới
Viêm đường hô hấp dưới gây ra bởi nhiễm khuẩn có thể lây truyền qua đường hô hấp. Vi khuẩn và virus có thể ẩn chứa trong giọt nước bọt bắn ra lúc ho và lây truyền từ người này sang người khác.
Đối tượng nguy cơ bệnh Viêm đường hô hấp dưới
Bất kì ai cũng có nguy cơ bị viêm đường hô hấp dưới, nhưng bệnh thường gặp nhiều hơn ở các đối tượng sau:
- Trẻ nhỏ và người cao tuổi.
- Người hút thuốc lá.
- Người mắc các bệnh phổi mãn tính như hen phế quản.
Phòng ngừa bệnh Viêm đường hô hấp dưới
Nguyên tắc chung để phòng ngừa viêm đường hô hấp dưới là tránh để bị nhiễm vi khuẩn hoặc virus gây bệnh. Điều này có thể được thực hiện qua các biện pháp sau:
- Che miệng khi ho hoặc hắt xì.
- Hạn chế tiếp xúc với người có mầm bệnh.
- Giữ gìn vệ sinh cá nhân, rửa tay sạch sẽ để tránh mầm bệnh.
- Không hút thuốc lá, tránh xa khói thuốc.
- Đeo khẩu trang khi ra đường, tránh tiếp xúc với môi trường ô nhiễm.
- Tiêm vaccine Chủng ngừa phế cầu khuẩn, chủng ngừa virus.
- Giữ ấm cơ thể vào mùa lạnh, đặc biệt các bộ phận như cổ, ngực.
- Nâng cao hệ miễn dịch thông qua các hoạt động thể chất và chế độ ăn uống lành mạnh.
Các biện pháp chẩn đoán bệnh Viêm đường hô hấp dưới
Thông thường, các bác sĩ sẽ dựa vào các triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân và kết hợp lắng nghe hơi thở lồng ngực bệnh nhân để đưa ra chẩn đoán. Một số phương pháp cũng có thể được đề nghị để chẩn đoán chính xác hơn:
- Chụp X-quang phổi để xác định mức độ nhiễm trùng.
- Xét nghiệm máu và đờm giúp xác định loại vi khuẩn gây bệnh, từ đó sử dụng loại kháng sinh phù hợp nhất.
Các biện pháp điều trị bệnh Viêm đường hô hấp dưới
Đối với viêm phế quản cấp tính
Đa số các trường hợp diễn tiến nhẹ nhàng, điều trị giảm triệu chứng là chính. Do dạng viêm đường hô hấp dưới này gây nên bởi virus nên việc điều trị bằng kháng sinh là không cần thiết. Bệnh nhân có thể điều trị tại nhà bằng cách:
- Nghỉ ngơi nhiều
- Dùng thuốc giảm ho, hạ sốt
- Uống nhiều nước
- Súc miệng nước muối nhạt ấm
Tuy nhiên một số trường hợp bệnh diễn tiến nặng thì cần đến các cơ sở y tế để được khám và nhận tư vấn của bác sĩ.
Đối với viêm phế quản mãn tính
- Có thể dùng thuốc giãn phế quản chống co thắt như Théostart, Salbutamol,…Các thuốc này có tác dụng làm thông đường thở của bệnh nhân giúp việc trao đổi khí dễ dàng hơn.
- Do tổn thương cơ bản trong viêm phế quản mãn tính làm tắc nghẽn đường thở nên cơ thể không được cung cấp đủ lượng oxy cần thiết. Thở oxy là biện pháp điều trị được sử dụng khi viêm phế quản mãn tính nặng và ít đáp ứng với thuốc điều trị.
Đối với viêm phổi
- Điều trị dùng kháng sinh sớm và phù hợp trong thời gian từ 5-10 ngày. Kháng sinh có thể được dùng hai hoặc ba loại theo đường chích hay uống tuỳ theo chỉ định của bác sĩ. Trường hợp bệnh nhẹ hoặc trung bình có thể điều trị ngoại trú. Đối với trường hợp nặng và có nhiều yếu tố nguy cơ thì cần nhập viện điều trị.
- Khi có dấu hiệu suy hô hấp như khó thở, xanh tím, co kéo cơ hô hấp phụ thì cần sử dụng oxy hỗ trợ.
- Sử dụng các thuốc điều trị triệu chứng khi cần thiết để giảm ho, hạ sốt, giảm đau.
- Cần theo dõi tái khám để phát hiện các triệu chứng trở nặng hay can thiệp khi biến chứng xuất hiện.
Tag: bé nào thuộc sơ con dãi ranh giới đàm kỹ
Công Ty Hóa Chất Hanimex HANIMEX Chemical