Tính Chất Hóa Học Của Andehit – Xeton – Phenol – Lipit – Anilin

Tính Chất Hóa Học Của Andehit – Xeton – Phenol – Lipit – Linin

Tính chất hóa học của andehit

a) Andehit tác dụng với hiđro (andehit + H₂)

R(CHO)_x + xH₂  R(CH₂OH)_x

* Chú ý: Trong phản ứng của anđehit với H₂: Nếu gốc R có các liên kết pi thì H₂ cộng vào cả các liên kết pi đó. Phản ứng với H₂ chứng tỏ anđehit có tính oxi hóa.

b) Andehit tác dụng với AgNO₃/NH₃ (gọi là phản ứng tráng bạc)

R(CHO)_x + 2xAgNO₃ + 3xNH₃ + xH₂O → R(COONH₄)_x + xNH₄NO₃ + 2xAg

– Phản ứng chứng minh anđehit có tính khử và được dùng để nhận biết anđehit.

– Riêng HCHO có phản ứng:

HCHO + 4AgNO₃ + 6NH₃ + 2H₂O → (NH₄)₂CO₃ + 4NH₄NO₃ + 4Ag

* Chú ý: Phản ứng tổng quát ở trên áp dụng với anđehit không có nối ba nằm đầu mạch. Nếu có nối ba nằm ở đầu mạch thì H của C nối ba cũng bị thay thế bằng Ag.

– Các đặc điểm của phản ứng tráng gương của anđehit:

+ Nếu n_Ag = 2n_anđehit → anđehit thuộc loại đơn chức và không phải HCHO.

+ Nếu n_Ag = 4n_anđehit → anđehit đó thuộc loại 2 chức hoặc HCHO.

+ Nếu n_Ag > 2n_{hỗn hợp} các anđehit đơn chức thì hỗn hợp đó có HCHO.

+ Số nhóm CHO = n_Ag/2n_anđehit (nếu trong hỗn hợp không có HCHO).

– Một số loại chất khác cũng có khả năng tham gia phản ứng tráng gương gồm:

+ HCOOH và muối hoặc este của nó: HCOONa, HCOONH₄, (HCOO)_nR. Các chất HCHO, HCOOH, HCOONH₄ khi phản ứng chỉ tạo ra các chất vô cơ.

+ Các tạp chức có chứa nhóm chức CHO: glucozơ, fructozơ, mantozơ…

c) Andehit có phản ứng oxi hóa (andehit + O₂)

* Oxi hóa hoàn toàn

C_xH_yO_z + (x + y/4 – z/2)O₂ → xCO₂ + y/2H₂O

– Nếu đốt cháy anđehit mà n_CO2 = n_H2O thì anđehit thuộc loại no, đơn chức, mạch hở.

C_nH_2n+1CHO  → (n + 1)CO₂ + (n + 1)H₂O

* Phản ứng oxi hóa không hoàn toàn

R(CHO)_x + x/2O₂  R(COOH)_x

– Đối với bài toán oxi hóa anđehit thành axit cần chú ý định luật bảo toàn khối lượng trong quá trình giải.

d) Phản ứng với Cu(OH)₂ ở nhiệt độ cao (andehit + Cu(OH)₂)

R(CHO)_x + 2xCu(OH)₂↓ _xanh → R(COOH)_x + xCu₂O↓ _{đỏ gạch} + 2xH₂O

→ Phản ứng này được dùng để nhận biết anđehit.

* Chú ý: Phản ứng với Cu(OH)₂ thường được thực hiện trong môi trường kiềm nên có thể viết phản ứng dưới dạng:

R(CHO)_x + 2xCu(OH)₂ + xNaOH → R(COONa)_x + xCu₂O + 3xH₂O

HCOOH, HCOOR, HCOOM, glucozơ, fructozơ, mantozơ cũng có phản ứng này.

e) Phản ứng với dung dịch Br₂ (andehit + Br₂)

R(CHO)_x + xBr₂ + xH₂O → R(COOH)_x + 2xHBr

– Nếu anđehit còn có liên kết pi ở gốc hiđrocacbon thì xảy ra đồng thời phản ứng cộng Br₂ vào liên kết pi đó.

Tính chất hóa học của Xeton

a) Phản ứng với H₂/Ni, t⁰ tạo ancol bậc II: (Xeton + H₂)

R₁-CO-R₂ + H₂  R₁-CHOH-R₂

 + H₂  

– Xeton không có phản ứng tráng gương, không phản ứng với Cu(OH)₂ ở nhiệt độ cao, không làm mất màu dung dịch Brom như anđehit xeto

b) Phản ứng thế ở gốc hidrocacbon vị trí bên cạnh nhóm CO: (Xeton + Br₂)

CH₃COCH₃ + Br₂ → CH₃COCH₂Br + HBr (có CH₃COOH)

2. Điều chế Xeton

– Cho ancol bậc II + CuO đun nóng:

RCHOHR’ + CuO  RCOR’ + Cu + H₂O

 + CuO  CH₃-CO-CH₃ + H₂O + Cu

– Điều chế gián tiếp qua ancol không bền:

CH₃COOC(CH₃) = CH₂ + NaOH → CH₃COONa + CH₃COCH₃

– Oxi hóa cumen (C₆H₅CH(CH₃)₂) để sản xuất axeton.

Tính chất hoá học của chất béo – Lipit

1. Phản ứng thuỷ phân của chất béo trong môi trường axit

  + 3H₂O   + 

– Trong công nghiệp, phản ứng trên được tiến hành trong nồi hấp ở 220℃ và 25 atm.

– Ví dụ: phương trình hoá học

(CH₃[CH₂]₁₆COO)₃C₃H₅ + 3H₂O  3CH₃[CH₂]₁₆COOH + C₃H₅(OH)₃

 (CH₃[CH₂]₁₆COO)₃C₃H₅ : tristearin

 3CH₃[CH₂]₁₆COOH : axit stearic

 C₃H₅(OH)₃: Glixerol

2. Phản ứng xà phòng hóa của chất béo

– Khi đun nóng với dung dịch kiềm (NaOH hoặc KOH) thì tạo ra glixerol và hỗn hợp muối của các axit béo. Muối natri hoặc kali của các axit béo chính là xà phòng

  + 3NaOH   + 

– Ví dụ: phương trình hoá học

(CH₃[CH₂]₁₆COO)₃C₃H₅ + 3NaOH  3CH₃[CH₂]₁₆COONa + C₃H₅(OH)₃

 (CH₃[CH₂]₁₆COO)₃C₃H₅ : tristearin

 3CH₃[CH₂]₁₆COONa : natri stearat

 C₃H₅(OH)₃: Glixerol

– Phản ứng của chất béo với dung dịch kiềm được gọi là phản ứng xà phòng hóa. Phản ứng xà phòng hóa xảy ra nhanh hơn phản ứng thủy phân trong môi trường axit và không thuận nghịch.

– Chỉ số xà phòng hóa: là số mg KOH dùng để xà phòng hóa hoàn toàn 1 gam lipit (tức là để trung hòa axit sinh ra từ sự thủy phân 1 gam lipit).

– Chỉ số axit: số mg KOH dùng để trung hòa axit tự do có trong 1 mg lipit.

3. Phản ứng cộng hidro (hiđro hóa) của chất béo

– Lipit lỏng có gốc axit là không no, để chuyển thành lipit rắn, ta cho tác dụng với H2 có niken làm xúc tác trong nồi hấp.

(C₁₇H₃₃COO)₃C₃H_{5 (lỏng)} + 3H₂  (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H_{5 (rắn)}

– Để đánh giá mức độ không no của lipit, người ta dùng:

– Chỉ số iot: là số gam iot có thể cộng vào 100 gam lipit.

4. Phản ứng oxi hóa của chất béo

– Nối đôi C = C ở gốc axi không no của chất béo bị oxi hóa chậm bởi oxi không khí tạo thành peoxit, chất này bị phân hủy thành các sản phẩm có mùi khó chịu. Đó là nguyên nhân của hiện tượng dầu mỡ để lâu bị ôi.

Tính chất hóa học của Phenol

a) Tính chất của nhóm OH

– Phenol tác dụng với kim loại kiềm (Phenol + Na):    

C₆H₅OH + Na → C₆H₅ONa + 1/2H₂

→ Phản ứng này dùng để phân biệt phenol với anilin.

– Phenol tác dụng với dung dịch kiềm (phenol + NaOH):         

C₆H₅OH + NaOH → C₆H₅ONa + H₂O

– Ancol không có phản ứng này chứng tỏ H của phenol linh động hơn H của Ancol và chứng minh ảnh hưởng của gốc phenyl đến nhóm OH. Phenol thể hiện tính axit nhưng là axit rất yếu không làm đổi màu quỳ tím, yếu hơn cả axit cacbonic.

C₆H₅ONa + CO₂ + H₂O → C₆H₅OH + NaHCO₃

→ Phản ứng này dùng để tách phenol khỏi hỗn hợp anilin và phenol sau đó thu hồi lại phenol nhờ phản ứng với các axit mạnh hơn (Phenol + HCl):

C₆H₅ONa + HCl → C₆H₅OH + NaCl

– Phenol bị CO₂ đẩy ra khỏi muối → phenol có tính axit yếu hơn axit cacbonic → phenol không làm đổi màu quỳ tím. (dùng axit mạnh đẩy axit yếu ra khỏi muối để chứng minh trật tự tính axit của các chất). Phản ứng này cũng chứng minh được ion C₆H₅O^– có tính bazơ.

b) Phản ứng thế vào vòng benzen

– Thế Brom: phenol tác dụng với dung dịch brom tạo 2,4,6 – tribromphenol kết tủa trắng (phenol+Br₂):

→ Phản ứng này dùng để nhận biết phenol khi không có mặt của anilin và chứng minh ảnh hưởng của nhóm OH đến khả năng phản ứng của vòng benzen.

– Thế Nitro: phenol tác dụng với HNO₃ đặc có xúc tác H₂SO₄ đặc, đun nóng tạo 2,4,6 – trinitrophenol (axit picric):

C₆H₅OH + 3HNO₃ → C₆H₂(NO₂)₃OH + 3H₂O

Chú ý: Ngoài phenol, tất cả những chất thuộc loại phenol mà còn nguyên tử H ở vị trí o, p so với nhóm OH đều có thể tham gia vào 2 phản ứng thế brom và thế nitro.

c) Phản ứng tạo nhựa phenolfomanđehit

– Phenol + HCHO trong môi trường axit tạo sản phẩm là nhựa phenolfomandehit.

nC₆H₅OH + nHCHO  → nH₂O + (HOC₆H₂CH₂)_n

– Chuỗi phản ứng tạo nhựa novolac

Tính chất của chức Anilin

a. Tính bazơ: tác dụng lên giấy quỳ tím ẩm hoặc phenolphtalein và tác dụng với axit

– Dung dịch metylamin và nhiều đồng đẳng của nó có khả năng làm xanh giấy quỳ tím hoặc làm hồng phenolphtalein do kết hợp với proton mạnh hơn amoniac
– Anilin và các amin thơm rất ít tan trong nước. Dung dịch của chúng không làm đổi màu quỳ tím và phenolphtalein

b. Phản ứng với axit nitrơ

– Amin no bậc 1 + HNO₂ → ROH + N₂ + H₂O.

Ví dụ:  C₂H₅NH₂ + HONO → C₂H₅OH + N₂ + H₂O
– Amin thơm bậc 1 tác dụng với HNO₂ ở nhiệt độ thấp tạo thành muối điazoni.
Ví dụ: C₆H₅NH₂ + HONO + HCl  C₆H₅N₂⁺ Cl^– + 2H₂O
benzenđiazoni clorua

c. Phản ứng ankyl hóa: amin bậc 1 hoặc bậc 2 tác dụng với ankyl halogenua (CH₃I, ….)

Phản ứng này dùng để điều chế amin bậc cao từ amin bậc thấp hơn.
Ví dụ: C₂H₅NH₂ + CH₃I → C₂H₅NHCH₃ + HI

d. Phản ứng của amin tan trong nước với dung dịch muối của các kim loại có hiđroxit kết tủa

3CH₃NH₂ + FeCl₃ + 3H₂O → Fe(OH)₃ + 3CH₃NH₃Cl

 

2. Phản ứng thế ở nhân thơm của anilin

TAGs : nêu sánh vật lý lipid phenolat trưng bày từng giữa